Podgorica

Prema turskim izvorima ovu džamiju i jednu tekiju u njenoj blizini sagradio je Skender-Čauš krajem XV vijeka. Pored Sultan Fatihove džamije u tvrđavi, ona je bila jedina džamija u varoši sve do 1582. godine. Nakon što su vakufi u Fundini namijenjeni za džamiju propali, džamiju su održavali trgovci, čije su se radnje nalazile u okruženju džamije. Otuda i njeno ime Starodoganjska džamija. Tokom Drugog svjetskog rata 1944. Godine, kada je Podgorica bombardovana, džamija je pretrpjela velika oštećenja. U međuvremenu, tadašnje vlasti su je preuredile u reonske prostorije. Sjedište Islamskog starješinstva za NR Crnu Goru je premješteno iz Cetinja 1952. godine u Titograd, pa je tada i džamija vraćena Islamskoj zajednici. Kako je prvobitno izgledala nije poznato. Više puta je obnavljana. Sa postojećih fotografija poznat je njen izgled iz 1927. godine. Imala je dva svoda. Posljednja veća opravka izvršena je nakon zemljotresa 1979. godine sredstvima Islamske zajednice. Sanacija je završena 1985. godine. Džamija je restaurirana i 2008. Godine, kadqa je zvršena promjena oronulog krova i bravarije. Radove je finansirao Medžlis Islamske zajednice Podgorica, kao i pojedinci. U zgradi u njenom dvorištu nalaze se kancelarije, sala za sastanke, biblioteka i abdesthana. Ranije je postojala i gasulhana, ali je ista 2004. godine izmještena na muslimanskom groblju Cijevna, a ovaj prostor pretvoren u kancelarije. Na prostoru današnje Nove Varoši bilo je i jedno turbe, u kome je, prema predanju, sahranjen neki sultanov sestrić, koji je poginuo u borbi sa Piperima. Kada je građena Nova Varoš, turbe je porušeno, a mezar prenešen u harem Starodoganjske džamije. Džamiji je pripadala i Skender - Čauševa tekija koja je sagrađena prije džamije, krajem XV vijeka. Ona se nalazila u neposrednoj blizini džamije. Ulica u kojoj se nalazila tekija, zvala se Tećija. Stari Podgoričani pamte i lokalitet na kome se nalazila, danas ulica Gojka Radonjića. Među imamima džamije bio je i muftija hafiz Šukrija Bakalović. Džamija je pod zaštitom države kao kulturno istorijski spomenik. U njenom haremu je sjedište Medžlisa Islamske zajednice Podgorica.

Džamiju je podigao Mehmed-paša Osmanagić krajem XVIII vijeka. Održavali su je Lukačevići, pa se pominje i kao Lukačevića džamija. Na džamiji nema natpisa, vakufnama nije sačuvana, pa je tačna godina gradnje nepoznata. Na Sahat-kuli, drugoj zadužbini ovog vakufa takođe nema natpisa, a oba hajrata su građena istovremeno. U turbetu pored džamije, gdje je ukopan Hadži-paša, uzglavni nišan je uništen, pa se ni godina smrti ovog vikafa ne zna. U jednom dokumentu iz 1785. godine on se već spominje kao hadžija, pa bi se moglo zaključiti da je oko te godine podigao i ove objekte. Godine 1944., prilikom bombardovanja Podgorice, Osmanagića džamija je pretrpjela velika oštećenja, pa je od tada van upotrebe. Tada su ostali samo obodni zidovi, sa oštećenom munarom na šerefetu. Građena je od lijepo klesanog kamena. Godine 1959. podnešen je zahtjev za njenu sanaciju, ali se na udovoljenje čekalo čak četiri decenije. Konačno, 1989. godine, nakon dobijenog odobrenja krenulo se u njenu sanaciju. Međutim, započeti radovi su stali zbog blokade deviznih sredstava Starješinstva Islamske zajednice u Crnoj Gori, koji je bio investitor radova, a izvođač Republički zavod za zaštitu spomenika kulture iz Cetinja. Tada je u okviru Islamske zajednice formiran Odbor za sanaciju Osmanagića džamije, 1997. godine. U njemu je bilo i nekoliko mladih aktivista, koji su dali veliki doprinos obnovi džamije u prvobitnom izgledu, jer je sanacija vršena prema projektnoj dokumentaciji Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Cetinja. Iste godine džamija je pokrivena, a 1998. godine urađen je i ogradni kameni zid i dvije ulazne kapije u haremu džamije. Lijevo od ulaza u džamiju se nalazi Turbe Hadži-paše Osmanagića. Godine 2000. turbe je pokriveno bakrom i munare je sanirano. U haremu džamije, sa desne strane od ulaza je bunar, koji je nekada služio za abdest, a koristio se i za potrebe stanovnika mahale Osmanagića džamije. Sa lijeve strane je nekoliko mezara. Od ulazne kapije sa desne strane napravljena je abdesthana, a na istočnom dijelu harema, pored ogradnog zida, podignuta je mala zgrada za arhivu sa kancelarijom i mokrim čvorom. Unutrašnjost džamije je 12. decembra 2010. godine zahvatio požar. Uništen je sav unutrašnji dio: hutba, mihrab, tepisi, lusteri, tavanice, prozori, mahfile i dr. Turska agencija za međunarodnu saradnju i razvoj (TIKA) izvršila je kompletnu sanaciju džamije nakon požara. Džamija je ponovo počela sa radom 9. decembra 2011. godine. Spada među najljepše džamije u Crnoj Gori i pod zaštitom je države kao kulturno istorijski spomenik.

Sjedište Medžlisa Islamske zajednice Podgorica nalazi se u zgradi smještenoj u haremu Starodoganjske džamije u Staroj Varoši. Inače, nakon bombardovanja Podgorice 1944. godine, Starodoganjska džamija je doživjela određena oštećenja, a ubrzo je od strane tadašnjih vlasti pretvorena u reonske prostorije. Nakon perioda bezuspješnih molbi, prilikom premještanja sjedišta Islamskog starješinstva za NR Crnu Goru iz Cetinja u Titograd, 1952. godine, džamija je ipak vraćena Islamskoj zajednici. Zgrada Medžlisa je izgrađena od prodate vakufske imovine na Murtovini, 1967. godine. Do 2020. godine tu je bilo i sjedište Mešihata Islamske zajednice. Ranije je postojala i gasulhana, ali je ista 2004. godine izmještena na muslimanskom groblju Cijevna, a prostor preuređen. Sada se tu nalaze kancelarije Medžlisa, sala za sastanke, biblioteka i abdesthana.

Gradnja objekta započela je u aprilu 2018. godine, a završen je krajem 2020. godine. Izgradnju ovog projekta, vrijednog oko 1,5 miliona eura, finansirala je Vlada Katara, posredstvom ureda Mešihata za odnose s inostranstvom. Objekat obuhvata dvije zgrade ukupne bruto površine oko 2.000 m2, na dva nivoa i suteren u kojem je parking garaža. Nalazi se u Staroj Varoši, preko puta Osmanagića džamije. U manjem objektu je administrativno sjedište Mešihata Islamske zajednice u Crnoj Gori.

Mesdžid, odnosno Islamski edukativni centar “Divan”, u podgoričkom naselju Stari Aerodrom, svečano je otvoren 28. decembra 2019. godine. Tom prilikom, predstavnici donatora predali su objekat Islamskoj zajednici. Osim što objekat odlikuje impoznantno uređenje entrijera, te višenamjenska upotreba, vakuf je jedinstven i po tome što je u njegovoj izgradnji učestvovalo preko stotinu džematlija. Vakufski prostor je na dva nivoa, u gornjem je musafirhana i čajdžinica, a u donjem nivou je molitveni prostor i višenamjenska prostorija za prezentacije i predavanja.

Hadži Mehmed-paša Osmanagić podigao je krajem 18. vijeka džamiju u starom dijelu varoši i sahat kulu. Na ulazu harema Osmanagića džamije, sa lijeve strane, Mehmed-paša je za života podigao sebi turbe. Nema sašuvanih natpisa na ovim hajratima, niti vakufname, pa je tačna godina gradnje nepoznata. Međutim, u jednom dokumentu iz 1785. godine Mehmed-paša se već spominje kao hadžija, pa bi se moglo zaključiti da je oko te godine podigao i ove objekte. Turbe je izgrađeno od kamena, na četiri masivna stuba, spojena lukovima koji nose cijelu konstrukciju zidane kupole. Turbe je otvorenog tipa. U njegovom okruženju nalazilo se mezarje. Godine 1943., prilikom bombardovanja Podgorice, turbe i džamija pretrpjeli su velika oštećenja. Godine 2000. izvršena je sanacija turbeta, a kupola je pokrivena bakrom. Posljednja adaptacija obavljena je sredstvima Turske agencije za razvoj (TIKA), 2011. godine. Cio kompleks Osmanagića džamije sa turbetom pod zaštitom je države.