Bijelo Polje

Gradska džamija je prvobitno podignuta u selo Jabučno. Nema pouzdanih podataka kada i ko je podigao. Odatle je 1741. godine, u djelovima, kamen po kamen, na rukama prenešena i izgrađena u istom obliku na lokalitetu na kome se i danas nalazi, 5 km udaljenom od izvorne lokacije. Vjeruje se da je džamija dislocirana za svega 48 sati. U više navrata vršena je njena sanacija pa je time gubila na svojoj autentičnosti. Posljednja sanacija izvršena je 2011. godine. Međutim, zbog istorijskog značaja džamija je ipak uvrštena u registar spomenika kulture. Munare je od tvrdog materijala kao i sama džamija. Unutrašnjost džamije je dobro opremljena kao i vanjski dio.

U haremu džamije nalazi se nekoliko mezara, među kojima i imama hafiza Mustafe Guš-mirovića, pa je neki po njemu zovu Gušmirska džamija. Pominje se i kao Jusufa džamija. U njenom haremu nalazi se zgrada u dvije etaže sa dva imamska stana, kancelarije, mektebska učionica, abdesthana, gasulhana, biblioteka i čajdžinica. Obimna restauracija džamije izvršena je 2020. godine kada je njen izgled prilično izmijenjen. U kompleksu džamije nalazi se sjedište Medžlisa Islamske zajednice Bijelo Polje.

Džamija se nalazi u Koritima, prema Pešterskoj visoravni, udaljena od Bijelog Polja 30 km. Izgrađena je 1912. godine. Tokom ratova bila je meta čestih rušenja i paljenja. Od 1912. godine kada je sagrađena do 1937. godine nije imala svoju funkciju. Godine 1937. Angažmanom Ibrahima ef. Mekića i Taipa ef. Alihodžića džamija je obnovljena 1937. godine. U toku Drugog svjetskog rata 1943. godine džamija je zapaljena. Na starim temeljima mještani su podigli novu džamiju 1967. godine. Rađena je tvrdim materijalom, a munare je od opeke. Jedno vrijeme je služila kao Dom omladine, stanica milicije i sl. Tokom 1953. godine imala je i funkciju Osnovne škole. Godine 1966. džamija je obnovljena i 1967. godine svečano puštena u rad. Džamija je treći put sveobuhvatno obnovljena 2008. godine, odnosno, podignuta je nova džamija. Rađena je dobrovoljnim prilozima i akcijama mještana i dijaspore. Najveći doprinos izgradnji džamije dao je predsjednik Odbora za izgradnju džamije, Atif Ličina. Džamija je kupolna sa abdesthanom u samom ulazu. U dvorištu je pomoćna zgrada u dvije etaže, gdje se nalazi gasulhana i prateći sadržaji.

Temelji džamije postavljeni su 12. 08. 2009. godine. Nalazi se u središtu sela, u blizini osnovne škole, ambulante i prodavnice, na zemljištu koje je uvakufio Avdo Durović. Džamija je građena dobrovoljnim prilozima i akcijama mještana i dijaspore. Najveću donaciju za izgradnju džamije dao je Sead Durović, a Džeko Rebronja, iseljenik iz ovog sela, donirao je cjelokupnu stolariju. Džamija je rađena od tvrdog materijala. Pored prostora za obavljanje vjerskih obreda, u njoj se nalazi abdesthana i gasulhana. Takođe, u planu je izgradnja posebnog objekta za gasulhanu u dvorištu džamije, pa će se postojeći prostor koristiti za kancelarijske poslove. Džamija je svečano otvorena 21. avgusta 2012. godine.

Džamija u Loznoj nalazi se u središnjem dijelu naselja. Nije poznata godina njene izgradnje, ali je najverovatnije izgrađena kada i ostale na ovom području, krajem 17. vijeka, odnosno početkom 18. vijeka. To je mala džamija koja je više puta mijenjala izgled. Imala je munare od drveta. U više navrata je vršena njena sanacija, uglavnom dobrovoljnim prilozima. Vremenom je stara džamija postala neuslovna za obavljanje vjerskih obreda iz razloga dotrajalosti drvene konstrukcije džamije i munare. Zato su džematlije Lozne, u maju 1991. godine, pristupili rušenju postojeće džamije i na istim temeljima izgradili su novu od tvrdog materijala.

Džamija je građena dobrovoljnim akcijama i prilozima mještana i dijaspore. Radovi na džamiji završeni su 1998. godine. U džamiji se nalazi abdesthana i imamska kancelarija.

Selo Trubina nalazi se nedaleko od mjesnog centra Lozna. Džamija u Trubini svečano je otvorena 3. 08. 2019. godine. Ideja o izgradnji džamije potekla je od kuće rhm. Harun Bega i Adila Ćorovića, koji su uvakufili zemlju. U njenoj izgradnji učestvovali su mještani, a značajan dio sredstava opredijelio je Altan Akova, državljanin Republike Turske, porijeklom iz ovog kraja. Riječ je o omanjoj džamiji kvadratne osnove 7,5 m x 7,5 m, veoma lijepe i specifične arhitekture i izuzetnog enterijera. Nema mahfile, a izgradnja munare je predviđena za naredni period. Put do džamije je naknadno u potpunosti asfaltiran.

Bioča zauzima veoma značajan geografski položaj jer je smještena na ušću Lješnice u Lim, ispod Gradine na kojoj su ostaci starog grada, Bihora. Kada su prvi objekti, pa i džamija u Bioči podignuti ne zna se pouzdano. Analogno drugim naseljima ovoga tipa, bilo je to krajem 16. ili početkom 17. vijeka. Džamija u Bioči imala je kameno munare i bila je kolektivna zadužbina mještana Bioče. Uz džamiju je djelovao i mekteb koji su pohađali mališani iz Bioče i susjednih sela. Prema sjećanjima starih mještana, od srušene džamije u Bioči tokom Balkanskih ratova 1912., ostala je visoka kamena munara sve do 1943. godine, kada su je srušili četnici Pavla Đurišića prilikom napada na muslimanska sela ovog kraja. Bila je to jedinstvena džamija sa kamenom munarom, što nije bila karakteristika gradnje munara takvog tipa na ovim prostorima, posebno ne seoskim. Džamija je više puta stradala. Na njenoj lokaciji, 12. 04. 2009. godine, pristupilo se obnovi džamije. Rađena je dobrovoljnim prilozima mještana i zaposlenih u inostranstvu koji potiču iz ovih krajeva, raznih institucija, preduzetnika i pojedinaca. Najveću donaciju za završne radove na džamiji, uređenje harema, ogradnog zida i pratećih objekata: gasulhane, abdesthane i kotlarnice za grijanje, dala je Turska agencija za međunarodnu saradnju i razvoj (TIKA). Džamija je kupolna, sa 33 m visokom munarom sa dva šerefeta. Džamija je svečano otvorena 23. avgusta 2013. godine.

Crnča je staro naselje koje rijeka Crnča, pritoka Lima, dijeli na Gornju i Donju Crnču. U ovom naselju podignuta je nova džamija, površine 100 m2. Temelji džamije postavljeni su u januaru 2003. godine. Rađena je dobrovoljnim akcijama mještana i prilozima u novcu i materijalu. Završena je 2006. godine. S lijeve strane ulaza u džamiju nalazi se abdesthana i mala gasulhana, a u potkrovlju su prostorije za mekteb. Velika gasulhana sa pratećim sadržajima gradi se u dvorištu džamije.

Smatra se da je džamija podignuta sredinom 17. vijeka, odnosno prvim dolaskom islama na ovom području. Zidana je pritesanim kamenom a pokrivena ćeramidom. Imala je drveno munare. U unutrašnjem dijelu, sa desne i lijeve strane postojale su sofe a između njih popločani prostor. Između sofa su mahfile sa kojih se ulazilo u munare. Pored džamije postojala je zgrada sibjan mekteba. Džamija je bila u funkciji sve do Drugog svjetskog rata 1943. godine, kada su je zapalili četnici Pavla Đurišića. Temelji su bili vidljivi iako obrasli u korov sve do 2006. godine, kada se na istoj lokaciji pristupilo izgradnji nove džamije. Džamija od pratećih sadržaja ima abdesthanu, mektebske učionice i malu čajdžinicu. Gradila se doprinosima mještana i ljudi iz Ivanja sa privremenim radom u inostranstvu. U haremu džamije nalazi se veliko mezarje sa raznim nišanima ispisanim osmanskim pismom među kojima jedan datira iz 1799. godine.

Temelji džamije postavljeni su 21. oktobra 2003. godine, a radovi su završeni 24. 09. 2005. godine. Riječ je o vjerskom kompleksu sa svim pratećim sadržajima. U dvorištu džamije nalazi se sebilj, kao i poseban objekat u kojem je gasulhana sa musafirnamom i ostalim uslužnim kapacitetima. Na ulazu u džamiju, s lijeve strane nalazi se mala abdesthana. Zbog brojnih sadržaja mještani ovaj kompleks nazivaju Islamski centar. Radila se dobrovoljnim prilozima mještana, preduzetnika, dijaspore i brojnih institucija. Pored novčanih donacija, Enver Kijamet je poklonio crijep, Muzafer Sijarić prozore, a brojni drugi pojednici donirali su građevinski materijal. Radovi na džamiji završeni su 2006. godine.

U središnjem dijelu naselja Rasovo, na dijelu groblja bratstva Franca, postojala je džamija. Međutim, nema preciznih podataka o njenoj prvobitnoj gradnji. Zna se da je izgorjela 1921. godine. Zapalili su je ljudi Koste Pećanca. Nakon toga bila je obnovljena, ali je ponovo 1943. godine zapaljena. Na njenim temeljima podignuta je nova, reprezentativna džamija od tvrdog materijala, sa visokim kupolastim svodom, rascijepljenim na dva identična nivoa u vidu polumjeseca. Gradnja ove džamije započeta je 1992. godine. Izgrađena je dobrovoljnim prilozima džematlija i prilozima iz inostranstva, uz posebno zalaganje bratstva Franca. Džamija nije imala munaru sve do 2010. godine. Tada je za svega par mjeseci napravljeno munare sa dva šerefeta, visoko 46 metara, koje spada u najveće munare na području Crne Gore. Džamija u Rasovu je jedinstvena građevina ovog tipa na našim prostorima. U dvorištu džamije izgrađen je veliki funkcionalan objekat na dva nivoa gdje su smještene prostorije za vjeronauku, gasulhana, abdesthana i kancelarije. U džamiji se obavljaju veoma dinamične i posjećene vjerske aktivnosti tokom cijele godine.

Bistrica je smještena je u dolini rijeke Bistrice. U središnjem dijelu naselja izgradjena je džamija sa drvenom konstrukcijom i munarom. Nije poznata tačna godina izgradnje. Prema nekim podacima džamija datira iz prve polovine XIX vijeka, a moguće i ranije jer postoji njena fotografija iz 1836. godine. Prema predanju džamija je izgrađena na zemljištu koga je poklonio Avdul-beg Hasanbegović. Tokom Drugog svjetskog rata, tačnije 1943. godine, džamija je zapaljena. Na njenim temeljima mještani su podigli novu džamiju 1970. godine. Godine 1991. hadži Senad Sijarić je ispred džamije doveo vodu i izgradio šadrvan, a 1993. godine oko harema džamije postavljeno je betonsko coklo i ograda. Fasada na džamiji i munari je oštećena 1992. godine od puščanih metaka, kada su ovuda prolazile paravojne formacije. To je bio period rata u BiH. Godine 1997. urađena je vanjska fasada na džamiji i munari. U unutrašnjosti su zamijenjeni patosi, postavljena izolacija, urađene sofe. Na ulazu u džamiju, s desne strane, nalazi se mala abdesthana. U sastavu džamijskog harema, džematlije su kupile parcelu 2009. godine od 50 ari, na kojoj su izgradili gasulhanu sa pratećim sadržajima. Godine 2016. unutrašnjost džamije je renovirana, urađeno je podno grijanje, obnovljen je plafon, zidovi, mihrab i minber. Spoljašnjost džamije renovirana je 2019. godine.

Podignuta je 1829. godine na zemljištu koje je poklonila porodica Gredić. Sagradio je Hasan Hot, izaslanik skadarskog paše. Zidana je kamenom, a pokrivena ćeramidom. Munara je drvena, podignuta sa krova džamije. Džamija je imala zgradu u kojoj je bio mekteb i imamski stan. U toku Drugog svjetskog rata (1943.g.) džamiju su srušili četnici Pavla Đurišića. Vjerski obredi su se održavali uz zidine džamije. Rekonstrukcija džamije započeta je 1967. Godine i za kratko vrijeme osposobljena je za obavljanje vjerskih obreda. Prilikom rekonstrukcije dograđen je dio srušenog zida, postavljeni su drveni prozori i vrata, krovna konstrukcija je pokrivena crijepom, omalterisani su zidovi i izgrađena je drvena munara, koja se uzdiže sa krova džamije pokrivena limom. Munara je zbog dotrajalosti ponovo napravljena 1997. godine od tvrdog materijala, čija je visina 25 metara. Džamija je vremenom dosta oronula, pa su džematlije na temeljima postojeće sagradili novu džamiju. Rađena je dobrovoljnim prilozima i akcijama građana i dijaspore, donacijama raznih državnih i opštinskih institucija, privatnih firmi i preduzetnika. Spada u tip kupolnih džamija. Radovi su završeni 2006. godine.

Temelji džamije postavljeni su 18. 01. 1998. godine na zemljištu koju je uvakufila porodica Muja Hasanovića. Njenoj izgradnji pristupilo se 26. 05. 2001. godine. Puštena je u rad 2002. godine. Džamija je rađena dobrovoljnim prilozima i akcijama mještana i dijaspore. Radovi na munari započeti su 3. 08. 2009. a zavšeni 10. 10. 2009. godine. Munaru su finansirali sinovi Mulaza Hasanovića: Hasan, Bedro, Juso, Rifat, Fuad i Izet. U sastavu džamije je gasulhana koju su finansirali Fehim i Ćerim Hasanović.

Džamija je podignuta na temeljima starog mekteba u kojem je radio imam Sulejman ef. Pačariz. Njega je 1918-1928. naslijedio Sulejman ef. Salković, koji je sa džematlijama renovirao mekteb nakon II svjetskog rata, kada je bio zapaljen. Radovi na džamiji počeli su 1996. godine, a izgradjena je dobrovoljnim prilozima mještana, džematlija Bijelog Polja, kao i privremeno zaposlenih u inostranstvu. Munaru je izgradio Mele Kadić iz Bijelog Polja. Džamija je veoma funkcionalna i lijepo uređena, a u njenom dvorištu nalazi se objekat gasulhane. Rađena je od tvrdog materijala. Radovi su završeni 1998. godine, kada je svečano otvorena.

Džamija u Sutivanu izgrađena je 1870. godine. U selu su postojali ostaci kule begovske porodice Šehovića, srušene poslije 1912. godine. Oni su prodali zemlju i odselili u Tursku, pa su neki njima pripisivali gradnju ove džamije. U Drugom svjetskom ratu (1943) džamija je zapaljena. Tek 1972. godine pristupilo se izgradnji nove džamije, koja je završena i svečano otvorena 20. jula 1973. godine. U više navrata je sanirana. Zbog ruinirajućeg stanja u kome se nalazila, srušena je 28. maja 2004. godine, a na njenim temeljima podignuta je nova. Temelji nove džamije postavljeni su 19. juna, iste godine. Izgradnja je trajala tri mjeseca. Otvorena je u septembru 2004. godine. Na ulazu u džamiju, sa lijeve strane nalazi se abdesthana a na galeriji se nalazi posebna prostorija predviđena za itikaf. Džamija ima istaknuti pravougaoni svod koji nadvisuje krov. U dvorištu se nalazi objekat u kojem se održava vjeronauka. Džamija se radila dobrovoljnim akcijama i prilozima u novcu i materijalu mještana Sutivana, Bijelog Polja i drugih mjesta.

Izgradnja džamije počela je 15. 12. 1999. godine. Nalazi se na zemljištu površine četiri ara, koje su kupili mještani. Džamija je rađena dobrovoljnim prilozima mještana i zaposlenih u inostranstvu porijeklom iz ovih krajeva, dobrovoljnim radom i drugim vidovima pomoći. Radovi na džamiji završeni su u novembru 2011. godine. Džamija ima abdesthanu i kancelariju u unutrašnjosti, sa desne strane, a sa lijeve strane je drveno stepenište koje vodi u mahfile. Ima i tri pomoćna objekta, odnosno muški i ženski toalet i kotlaru. Početkom 2020. godine džamija je dobila mihrab i novi drveni minber, postavljeno je grijanje, odrađeni su potporni zidovi, trotoari, fasada i betonski plato ispred ulaza. Promijenjena je cjelokupna stolarija i postavljena je rasvjeta oko džamije. Otvorena je 2003 godine, a 2011. godine završeno je munare. U njoj se izvodi redovna mektebska nastava ponedeljkom, srijedom i petkom.

Džamija u Potkrajcima otvorena je 11. maja 2018. godine. Džamija je građena sredstvima organizacije Rahma el-Alemijja iz Kuvajta, posredstvom NVO Horizonti i Mešihata, kao i značajnim sredstvima mještana i dijaspore. Riječ je o vrlo reprezentativnoj džamiji izuzetne arhitekture. Na ulazu u džamiju, s lijeve strane, nalazi se abdesthana. U sklopu džamije nalazi se i divanhana, dimenzija 12x15 metara, kapaciteta do 300 ljudi. Molitveni prostor sa mahfilom je kapaciteta oko 250 klanjača. Odlikuje je lijepo i visoko munare sa dva šerefeta. Džamija je izgrađena na parceli površine 1.400 m2, pa je za vjernike napravljen i veoma pristupačan parking za vozila.

Izgradnja džamije u Nedakusima započela je na Dan Srebrenice, 11. jula 2011. godine. Nalazi se na zemljištu površine 9,5 ari. Radovi su se odvijali uglavnom sopstvenim sredstvima organizatora ovog projekta i mještana, Islamske zajednice iz Bijelog Polja, Mešihata Islamske zajednice, dobrovoljnim prilozima i akcijama, kao i učešćem pojedinaca u građevinskom materijalu. Najveću pomoć u novcu donirao je poznati vakif Ahmet Ahmatović iz Biševa, sa privremenim radom u Njemačkoj, a u materijalu Mele Mekić. Džamija je svečano otvorena u petak 27. juna 2014. godine. Odlikuje je posebno arhitektonsko rješenje i jedna je od najljepših džamija novije gradnje. Ima savremenu kupolu sa svjetlarnikom, visoku 8,2 metara. S desne strane, ispred minbera, takođe se nalazi veliki stakleni svjetlarnik, a ograda od mahfile je staklena. Ovo u kombinaciji sa specifičnom rasvjetom i ostalim ornamentima stvara poseban ambijent. U haremu džamije nalaze se prateći objekti u kojima su smješteni abdesthana, čajdžinica, kancelarije i prostorije Škole Kur’ana.

Radulići su bili sjedište poznate porodice Hajdarpašića, čiji je predak, Hajdar-paša izabrao ovu najljepšu bihorsku dolinu da u njoj podigne svoj saraj, hamam, džamiju i turbe. Džamija spada među prve džamije podignute u ovoj oblasti. Tačna godina gradnje nije poznata jer nije pronađen tarih, kao ni nišan iz Hajdar-pašinog turbeta. Vjerovatno je izgrađena krajem XVII ili početkom XVIII vijeka, kada je sagrađena većina džamija ovog tipa. Hajdar-paša Selim došao je u nahiju Bihor u Hercegovačkom sandžakatu 1689. godine. Džamija ovog vakifa bila je izuzetne ljepote i dekoracije. Iz ruševina se vidi ljepota njene arhitekture, koja nije poznata kod seoskih džamija. Bila je zidana na kube, od krečnjaka i bigre (sige), popločana mermerom, a pokrivena olovom. Spada u red monumentalnih građevina kao što je bila džamija sultan-Bajazid Velina II u Novom (Herceg Novi) i Husein - pašina džamija u Pljevljima. Uz džamiju je bio mekteb i biblioteka koja se odlikovala velikim bogatstvom knjiga na arapskom, turskom i persijskom jeziku. Džamija u Radulićima zapalili su 1943. godine odredi Pavla Đurišića. Danas postoje ostaci zidina džamije, munareta, saraja i turbeta u kome je ukopan Hajdar-paša (Hajdar-pašino turbe).

Ruševina džamije, površine 86 m2, u zemljišnim knjigama i dalje se vodi kao vlasništvo Mešihata Islamske zajednice u Crnoj Gori.

U listu nepokretnosti za objekat upisana je zabilježba statusa predhodne zaštite kao “Prethodna zaštita na period od 11.04.2014. godine do 11.04.2015. godine a na osnovu Rješenja Ministarstva kulture - Uprave za zaštitu kulturnih dobara UP /I br.02-36/2014-4 od 11.04.2014.godine”.

Takođe, upisana je zabilježba statusa nepokretno kulturno dobro na objektu i dvorištu kao “Nepokretno kulturno dobro ostaci Hajdar-pašine džamije a na osnovu rješenja Ministarstva kulture - Uprave za zaštitu kulturnih dobara UP/I br.02-36/2014-8 od 09.04.2015.g odine”.

U postupku za konzervatorski projekat sanacije, restauracije i rekonstrukcije Hajdar pašine džamije u Radulićima Islamska zajednica u Crnoj Gori dobila je saglasnost Uprave za zaštitu kulturnih dobara Rješenjem br. UP/I-03-16/2018-5, donijetim 09.11.2022. godine. Prosto je nevjerovatno da je ista ustanova, nakon dvije godine, tačnije 02.12.2024. godine, po službenoj dužnosti (sopstvenoj inicijativi) poništila navedeno rješenje o saglasnosti donošenjem novog Rješenja br. UP/I-03-16/2018-18, u kojem navodi da je razlog poništenja prethodnog rješenja to što “njegovo izvršenje nije pravno i stvarno moguće”.

Centralna zgrada Dom Kur’ana (Daru-l-Kur’an) u Bijelom Polju otvorena je 27. 05. 2018. godine. Zgrada i unutrašnjost odišu tradicionalnim ambijentom. Opremljena je savremenom tehnologijom, kako bi polaznicima bilo olakšano izučavanje Božije Riječi. Ovaj objekat, koji je takođe mjesto okupljanja omladine prilikom brojnih predavanja i prezentacija, pripada Medžlisu Islamske zajednice Bijelo Polje.

Na osnovu predanja, ovo turbe podignuto je polovinom XVIII vijeka. Prema predanju, braća Hasan i Nail bili su carski službenici, haznadari, zaduženi za prijem i čuvanje novca za carsku haznu od poreza, kojeg su prikupljali carski poreznici - amili. Oni su sakupili znatnu količinu novca u selima limske doline, ali ga nijesu predali Hasanu i Nailu, već su odlučili da ga zadrže za sebe. Proturili su glasine u varoši da su novac utajili službenici carske hazne, pa su ih prijavili visokim državnim činovnicima i kajmekamu. Vlasti su organizovale potjeru za braćom, s namjerom da ih uhapse. Potjera je Naila stigla u selu Rasovo i tu ga ubila, a Hasana su sustigli u Nedakusima, gdje je doživio istu sudbinu kao i Nail. Kada se saznalo da su braća nevina, građani su zatražili od kajmekama i muftije da im se podignu turbeta i da se proglase šehidima. Na mjestima njihove pogibije podignuta su dva turbeta, u Rasovu Nailu, a u Nedakusima Hasanu. Turbe u Rasovu bilo je sagrađeno od drveta, u obliku malog čardaka. U toku Drugog svjetskog rata je porušeno i nije više obnavljano. Turbe u Nedakusima nalazi se u mjesnom groblju i dobro je sačuvano. U više navrata je renovirano ali je sačuvan autentični izgled. Turbe je veoma posjećeno.